ناترازی انرژی و مدیریت مصرف؛ چرا افزایش تولید به تنهایی راهگشا نیست؟
به گزارش روابط عمومی قرارگاه ملی مبارزه با مفاسد اقتصادی،
در سال ۲۰۲۶ میلادی، موضوع انرژی در ایران از یک چالش فنی به یک بحران راهبردی تبدیل شده است. قطعیهای برق در تابستان و افت فشار گاز در زمستان نشان میدهند که پایداری شبکه انرژی کشور در برابر شوکهای ناگهانی تابآوری کافی ندارد. ساختار انرژی ایران دههها بر پایه «عرضهمحوری» حرکت کرده است؛ یعنی دولتها همواره تلاش کردهاند با ساخت نیروگاه و توسعه میادین گازی، پاسخگوی رشد بیرویه تقاضا باشند. اما اکنون کمبود سرمایه، تحریمها و زمان طولانی ساختوساز، این رویکرد را با بنبست مواجه کرده است.
زنجیره بحران؛ وقتی ناترازی گاز به خاموشی برق میانجامد
وابستگی شدید نیروگاهها به گاز طبیعی، یک پیوستگی خطرناک در زنجیره انرژی ایجاد میکند. طبق گزارش خبرگزاری مهر، هرگونه کاهش در تأمین گاز، بلافاصله تولید برق را مختل کرده و چرخ صنایع را از کار میاندازد. این توقف تولید در سال ۱۴۰۵ به معنای بیکاری، کاهش عرضه کالا و در نهایت فشار تورمی بر جامعه است. مأموران و کارشناسان انرژی تأکید میکنند که هر واحد انرژی آزاد شده از محل مدیریت تقاضا، در زمان بحران ارزشمندتر از تولید جدید در شرایط اضطراری است.
مدیریت مصرف لزوماً به معنای محدود کردن مردم نیست؛ بلکه شامل اجرای برنامههای «پاسخگویی بار» و اصلاح نظام تعرفهگذاری میشود. فاصله اندک قیمت انرژی در ساعات اوج و غیر اوج، انگیزه تغییر رفتار را از مصرفکنندگان میگیرد. متخصصان معتقدند هوشمندسازی شبکه و نصب کنتورهای هوشمند، پیشنیاز هر نوع مدیریت مؤثر است. دادههای دقیق به مأموران دیسپچینگ اجازه میدهد تا در زمان اختلال، بارهای غیرحیاتی را کنترل کنند بدون آنکه خدمات ضروری مانند بیمارستانها دچار مشکل شوند.
زیرساختهای تابآور و ضرورت اولویتبندی مصارف حیاتی
استمرار تأمین انرژی در شرایط بحرانی، نیازمند مجموعهای از اقدامات فنی فراتر از مدیریت تقاضاست. اولویتبندی شفاف مصارف حیاتی شامل تأسیسات آب، مخابرات و زنجیره تأمین دارو باید در دستور کار دائمی قرار گیرد. مراکز حساس باید به منابع برق اضطراری استاندارد و ذخیره سوخت مطمئن مجهز شوند. تجربه سالهای اخیر ثابت کرده است که بسیاری از دستورالعملهای کاغذی در زمان وقوع حادثه، به دلیل عدم آمادگی تجهیزات پشتیبان، کارایی لازم را برای حفظ پایداری شبکه انرژی ندارند.
توسعه تولید پراکنده و ریزشبکهها (Microgrids) در سطح محلی، فشار را از روی شبکه سراسری برمیدارد. این رویکرد باعث میشود در صورت بروز اختلال در خطوط انتقال اصلی، مراکز صنعتی و حساس بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند. همچنین، تقویت امنیت سایبری برای جلوگیری از حملات نرمافزاری به سامانههای عملیاتی، بخشی جداییناپذیر از راهبرد امنیت انرژی در سال ۲۰۲۶ است. حکمرانی انرژی باید از نگاه کوتاهمدت عبور کرده و تابآوری را به عنوان یک اصل همیشگی در تمامی لایههای تولید تا توزیع بپذیرد.
